Background

เหตุผลความเป็นมา

ปัจจุบันรัฐบาลได้ให้ความสำคัญการนำเทคโนโลยีดิจิทัลมาสนับสนุน และขับเคลื่อนภาคเศรษฐกิจและสังคมของประเทศ โดยมีวิสัยทัศน์ที่จะปรับเปลี่ยนประเทศไทยสู่รูปแบบใหม่ เพื่อให้การพัฒนาประเทศเข้าสู่เศรษฐกิจดิจิทัลอย่างยั่งยืน โดยขับเคลื่อนตามแนวคิดยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี โดยภาคพลังงานเป็นปัจจัยเกี่ยวข้องที่สำคัญในการขับเคลื่อนการพัฒนาทางด้านเศรษฐกิจและสังคมกับทุกภาคส่วน ซึ่งกระทรวงพลังงานและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้มีการปรับตัวให้เท่าทันโดยจัดทำแผนบูรณาการพลังงานระยะยาว (Thailand Integrated Energy Blueprint) เพื่อให้สามารถมองเห็นทิศทางการพัฒนาของพลังงานในทุกมิติและสอดคล้องกับแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ

ข้อมูลด้านพลังงานจัดเป็นส่วนสำคัญที่มีผลต่อการศึกษาวิเคราะห์นโยบายและจัดทำแผนการบริหารและพัฒนาพลังงานของประเทศ ในการดำเนินงานที่ผ่านมา สำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน (สนพ.) ได้รับความอนุเคราะห์จากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการส่งต่อข้อมูลด้านพลังงานระดับปฐมภูมิหรือทุติยภูมิ การปฏิบัติงานตามภารกิจอย่างต่อเนื่อง ทำให้ สนพ. เล็งเห็นจุดอ่อนหรืออุปสรรคต่าง ๆ ที่เกิดขึ้น เช่น ความเหลื่อมล้ำของช่วงเวลาในการจัดเก็บข้อมูล การประมวลผลเบื้องต้น ตามพันธกิจของแต่ละหน่วยงานซึ่งมีมาตรฐานไม่ตรงกัน ซึ่งอาจจะส่งผลต่อความผิดพลาดในการนำข้อมูลไปใช้ประโยชน์ เป็นต้น จึงมีความจำเป็นอย่างยิ่งในการเร่งพัฒนาระบบส่งต่อข้อมูลให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น รวมถึงเทคโนโลยีสารสนเทศพลังงานที่สามารถเชื่อมโยงข้อมูลได้อย่างทันท่วงที สามารถประมวลผลและเผยแพร่ข้อมูลได้ถูกต้อง รวดเร็ว และเป็นไปตามมาตรฐานสากล

นอกจากนี้คณะกรรมการปฏิรูปประเทศด้านพลังงาน ได้เล็งเห็นถึงความสำคัญดังกล่าว จึงได้กำหนดให้มีการจัดตั้งศูนย์สารสนเทศพลังงานแห่งชาติ (ศูนย์ฯ) และมอบหมายให้ สนพ. เป็นผู้ดำเนินการในการจัดตั้งศูนย์สารสนเทศพลังงานแห่งชาติภายในกระทรวงพลังงานในลำดับแรก โดยมีวิสัยทัศน์ พันธกิจหลักในการเป็นศูนย์กลางข้อมูลสถิติด้านพลังงาน เพื่อนำ ข้อมูลสถิติไปใช้ในการบริหารจัดการพลังงานและการตัดสินใจเชิงนโยบายได้อย่างมีประสิทธิภาพ พร้อมทั้งเผยแพร่ข้อมูล ด้านพลังงาน เพื่อสร้างความเข้าใจที่ถูกต้องแก่ประชาชนและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในทุกระดับได้อย่างทันท่วงที โดยมีการกำหนดยุทธศาสตร์และแผนที่นำทางเพื่อให้ทาง สนพ. นำไปปฏิบัติให้สำเร็จภายในปี 2566

จากเหตุผลและความจำเป็นดังที่กล่าวมาแล้ว ทาง สนพ. จึงได้วางแผนการยกระดับการพัฒนาศูนย์ฯให้สามารถตอบโจทย์ในทุกระดับและทุกมิติ ทั้งการปฏิบัติตามแผนปฏิรูปประเทศด้านพลังงานและการสนับสนุนแผนพัฒนารัฐบาลดิจิทัล โดยทาง สนพ. กำหนดเป้าหมายและขอบเขตการศึกษาในโครงการดังกล่าวโดยมีรายละเอียดดังต่อไปนี้

เป้าหมายที่ 1 แผนยุทธศาสตร์การพัฒนาศูนย์ฯ ดำเนินการศึกษาทบทวน รวบรวม สำรวจข้อมูลสภาพแวดล้อมทั้งภายในและภายนอกที่มีผลกระทบต่อการพัฒนาศูนย์ฯ ได้แก่ นโยบาย แผนงาน กฎระเบียบ การบริหารจัดการ การเชื่อมโยงข้อมูล และหน่วยงานต้นแบบที่ดี เป็นต้น เพื่อนำข้อมูลที่ได้มาวิเคราะห์และจัดทำแผนยุทธศาสตร์ แผนที่นำทาง แผนปฏิบัติการและข้อเสนอแนะการพัฒนาโครงการสำหรับขับเคลื่อนและสนับสนุนยุทธศาสตร์การพัฒนาศูนย์ฯ เพื่อรองรับการเป็นศูนย์กลางการแลกเปลี่ยน เชื่อมโยง วิเคราะห์และบูรณาการข้อมูล ด้านพลังงานกับหน่วยงานภายในและภายนอกกระทรวงพลังงานตามมาตรฐานข้อมูลพลังงาน ในระดับสากล หรือตามข้อตกลงที่ได้รับการยอมรับ รวมทั้งเผยแพร่ข้อมูลสารสนเทศที่ทันสมัยเชื่อถือได้ เป็นที่ยอมรับในระดับสากล แก่ผู้ที่เกี่ยวข้องทุกภาคส่วน

เป้าหมายที่ 2 สถาปัตยกรรมองค์กรการพัฒนาศูนย์ฯ ดำเนินการศึกษาทบทวน รวบรวมสำรวจข้อมูลในปัจจุบันของ สนพ. ในแต่ละด้าน ได้แก่ กระบวนการทำงาน โครงสร้างองค์กร บุคลากร การบริหารจัดการข้อมูล โครงสร้างพื้นฐานสารสนเทศ เป็นต้น เพื่อนำมาวิเคราะห์ตามหลักการออกแบบและจัดทำสถาปัตยกรรมองค์กรในอนาคต ให้สอดคล้องกับเป้าหมายและ ยุทธศาสตร์ การพัฒนาศูนย์ฯ โดยมีรายละเอียดแต่ละด้าน ดังนี้

  • ด้านการบริหารจัดการข้อมูลเชิงกลยุทธ์ ประกอบด้วย การสรรหาข้อมูลทั้งด้านพลังงานและข้อมูลทางเลือกใหม่ๆ ออกแบบมาตรฐานการจัดเก็บข้อมูลที่รองรับระบบข้อมูลขนาดใหญ่ (Big Data) การออกแบบและพัฒนาเครื่องมือในการเตรียมข้อมูล เพื่อนำข้อมูลไปใช้ประโยชน์ รวมทั้งการจัดทำธรรมาภิบาลข้อมูลภาครัฐด้านพลังงาน
  • ด้านการวิเคราะห์และบูรณาการข้อมูลเชิงลึก ประกอบด้วย การเชื่อมโยงบูรณาการและวิเคราะห์ข้อมูลเชิงลึก การประยุกต์ใช้เครื่องมือและเทคนิคการนำเสนอและแสดงผลข้อมูลสารสนเทศด้านพลังงานในรูปแบบที่เข้าใจง่ายและหลากหลายมิติเพื่อใช้ในการตัดสินใจ (Actions)
  • ด้านการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานสารสนเทศ ประกอบด้วย การพัฒนาระบบรับส่งข้อมูลและการเชื่อมต่อข้อมูลจากรูปแบบที่มีความหลากหลายผ่าน API การรักษาความมั่นคงปลอดภัยทางสารสนเทศที่เป็นมาตรฐานสากล รวมทั้งการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานสารสนเทศโดยใช้ Cloud Computing เป็นหลักและเน้นการใช้ทรัพยากรร่วมกัน

เป้าหมายที่ 3 การพัฒนาระบบต้นแบบสาธิต ดำเนินการคัดเลือก Use Case ที่มีผลกระทบต่อการวางนโยบายและแผนด้านพลังงาน โดยแนวทางการพัฒนาระบบต้นแบบจะต้องสอดคล้องตามผลการศึกษาออกแบบสถาปัตยกรรมองค์กร มีการเชื่อมโยงข้อมูลจากทั้งภายในและภายนอก สนพ. นำเสนอผลการวิเคราะห์ในหลายมิติ รวมทั้งมีการถ่ายทอดความรู้ให้แก่บุคลากรภายใน สนพ. เพื่อที่จะสามารถดำเนินการได้อย่างเป็นรูปธรรมและมีความต่อเนื่อง

ดังนั้นทาง สนพ. จึงได้ริเริ่ม “โครงการศึกษาการจัดทำแผนยุทธศาสตร์และออกแบบการพัฒนาศูนย์สารสนเทศพลังงานแห่งชาติเพื่อรองรับการใช้ ข้อมูลขนาดใหญ่ (Big Data) ในการขับเคลื่อนแผนพลังงานของประเทศไทย” เพื่อให้การพัฒนาระบบเป็นไปในทิศทางเดียวกัน สามารถเชื่อมโยงข้อมูลแบบอัตโนมัติ ผ่านโครงสร้างพื้นฐานทางเทคโนโลยีสารสนเทศได้อย่างเหมาะสม และการเผยแพร่ข้อมูลให้เป็นไปตามมาตรฐานสากล เข้าใจบริบทของข้อมูลด้านพลังงานในภาพรวม ซึ่งจะนำไปสู่การดำเนินการเชิงนโยบาย ในการสร้างความร่วมมือระหว่างหน่วยงานกันได้อย่างเป็นรูปธรรม อันเป็นศูนย์กลางรวบรวมและเผยแพร่ข้อมูลพลังงานหลักของประเทศที่สามารถเข้าถึงได้อย่างสะดวก รวดเร็ว เข้าใจง่าย มีการปรับปรุงข้อมูลให้ทันสมัยตลอดเวลาและต่อเนื่อง เพื่อให้เป็นที่ยอมรับในทุกภาคส่วน มีความน่าเชื่อถือ ทันสมัย รวมถึงได้รับการยอมรับในระดับสากล สอดรับการปฏิรูปประเทศ Thailand 4.0 เพื่อสร้างฐานนวัตกรรมในอนาคต